ભેંસ દૂધ ઓછું હોય તો તેને શું ખવડાવવું

Question

Sathiyavarsha K · Answer

જો ભેંસનું દૂધ ઓછું આવી રહ્યું હોય, તો મુખ્ય કારણ ખોરાકમાં પોષક તત્ત્વોની ઉણપ, પાણીની અછત અથવા દૂધ ઉત્પન્ન કરવા માટેના હોર્મોનનું સંતુલન ન હોવું હોઈ શકે છે. નીચેના ઉપાયોથી તમે દૂધનું પ્રમાણ સરળતાથી વધારી શકો છો:

1. પોષણ અને ખોરાક સુધારવો

ભેંસને નીચે મુજબ ખવડાવવું જોઈએ:

ખોરાક	દરરોજની માત્રા	નોંધ
હરિયો ચારો (જુવાર, લુસર, મકાઈ, બાજરી)	25–30 કિલો	પ્રોટીન અને કેલ્શિયમ માટે જરૂરી
સૂકો ચારો (ભૂસો, સુકા ઘાસ)	5–6 કિલો	ફાઇબર માટે
દાણા મિશ્રણ (મકાઈ + ચણાની ભૂકી + ખલ)	3–4 કિલો	દૂધ વધારવા માટે મુખ્ય સ્ત્રોત
તેલિયા ખોરાક (સરસવ ખલ, તૂવેર ખલ)	1–1.5 કિલો	ચરબી અને ઉર્જા આપે છે
મિનરલ મિક્સચર	50–100 ગ્રામ	દૂધની ગુણવત્તા અને માત્રા માટે જરૂરી
કેલ્શિયમ ટોનિક (Calup / Milkocare / Caldik)	100 મિ.લિ.	હાડકા અને દૂધ ઉત્પન્ન માટે સહાયક
2. ઘરેલુ ઉપાય

ગૂડ (250 ગ્રામ) + સરસવનું તેલ (50 મિ.લિ.) ચારા સાથે આપો — દૂધ વધે છે।

મેથીનો લાપસી (50–100 ગ્રામ) ખોરાકમાં ઉમેરો।

આજવાયન અને સુંઠ પાવડર (દરેક 10 ગ્રામ) ખોરાકમાં અઠવાડિયામાં 2 વાર આપો।

અલસી દાણા (50 ગ્રામ) પણ દૂધ વધારવામાં મદદ કરે છે।

3. પાણીની પૂરતી વ્યવસ્થા

ભેંસને દિવસમાં ઓછામાં ઓછા 40–50 લિટર સ્વચ્છ પાણી આપો। પાણીની અછત દૂધ ઉત્પન્ન ઘટાડે છે।

4. દોહણ અને સંભાળ

રોજ સમયસર દોહણ કરો (સવાર-સાંજ એકસરખો સમય રાખો)।

દોહણ પહેલાં થનને ગરમ પાણીથી ધોઈ મસાજ કરો।

દોહણ પછી થન પર તેલ અથવા ક્રીમ લગાવો જેથી ચામડી ન સૂકાય।

5. દૂધ વધારતી દવાઓ (વેટરિનરી સલાહથી)

જો ઉપરના ઉપાય છતાં દૂધ ઓછું હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહથી નીચેની દવાઓ આપી શકાય:

દવા	ઉપયોગ
Lactup / Lactosac / Milkogen powder	દૂધ ઉત્પન્ન વધારવા માટે
Vetcal / Agrical syrup	કેલ્શિયમ પૂરક તરીકે
Receptal injection (GnRH)	જો હોર્મોનલ સમસ્યા હોય તો