મારી ભેંસ ને બીજદાન કરવા છતાં ગાભણ થતી નથી તૉ શુ કરવું યોગ્ય માર્ગદર્શન આપશો. વેતર 3જુ છૅ.

Question

Sathiyavarsha K · Answer

તમે જણાવ્યું છે કે તમારી ભેંસે બીજદાન (artificial insemination – AI) કર્યા પછી પણ ગર્ભધારણ (ગાભણ થવી) નથી કરી રહી, અને ભેંસનું વય 3 વર્ષ છે. આ સમસ્યા અનેક ખેડૂતો સાથે જોવા મળે છે અને તેનું નિદાન શક્ય છે, જો યોગ્ય રીતે તપાસ કરી શકાય. અહીં હું તમને વૈજ્ઞાનિક અને પ્રાયોગિક માર્ગદર્શન આપી રહ્યો છું:

1. ગર્ભધારણ ન થવાની મુખ્ય સંભાવનાઓ
સંભવિત કારણ	વિગત
હિટની ખોટી ઓળખ	જો હીટ (ગાબર હોય ત્યારે) ઓળખવામાં ભૂલ થાય છે, તો બીજદાન અસફળ રહે છે.
બીજદાનની ખોટી ટાઇમિંગ	હીટની શરૂઆતથી 12–18 કલાક પછી બીજદાન કરવું શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
બીમારી – યૂટરાઇન ઇન્ફેક્શન	કેટલીક વખત ભેંસને અનુપ્રજન અંગોમાં સોજો અથવા સંક્રમણ હોય છે.
હોર્મોનલ અસંતુલન	ફોલીક્યુલ વિકાસ થતો નથી અથવા ઓવ્યુલેશન (અંડાણ છોડવું) થતું નથી.
પૂરતી પોષણ ખામિ	ખોરાકમાં જરૂરિયાત મુજબ મિનરલ્સ, વિટામિન્સ અને એનર્જી નથી.
ઘટિયું સેમન	ગુણવત્તાવાળું અને યોગ્ય રીતે સંરક્ષિત સેમન જ જરૂરી છે.

2. શું કરવું જોઈએ?
 (1) પશુ ડૉક્ટર દ્વારા આંતરિક તપાસ (Rectal/Ultrasound) કરાવો
ભેંસના ગર્ભાશય અને અંડાશયની સ્થિતિ જાણી શકાય છે.

જો ફોલીક્યુલ છે પણ ઓવ્યુલેશન નહીં થતું હોય તો Ovulation Induction Hormones આપવામાં આવે છે.

(2) હોર્મોનલ ટ્રીટમેન્ટ (જેમ કે Ovsynch Protocol)
ડૉક્ટરનું માર્ગદર્શન લેવું ફરજિયાત છે।

દિવસે	ઇન્જેક્શન	ઉપયોગ
દિવસ 0	GnRH	ફોલીક્યુલ વિકસાવવા માટે
દિવસ 7	PGF2α	જૂના ગર્ભાશય શેષ ભાગ નષ્ટ કરવા
દિવસ 9	GnRH	ઓવ્યુલેશન કરાવવા માટે
દિવસ 10	AI (બીજદાન)	છેલ્લી GnRH બાદ 16–24 કલાકમાં

3. ખોરાકમાં સુધારો
ગર્ભ થવા માટે ભેંસનું શરીર પુષ્ટિભર્યું હોવું જોઇએ.

આપો:
મિનરલ મિક્સચર (1% ખોરાક સાથે): Zinc, Copper, Selenium, Calcium

Bypass Fat (100g/દિવસ): ઉર્જા માટે

Vitamin A, D, E Supplement: રિપ્રોડક્શન માટે જરૂરી

ખળ, તૂરીનો ખોળ, લીલુ ઘાસ અને સૂકી ઘાસનું સંતુલિત માપ

4. બીજદાન માટે યોગ્ય સમય કેવી રીતે ઓળખવો?
લક્ષણ	અર્થ
ભેંસ બીજી ભેંસ પર ચડે છે	સાચી હીટ છે
યોનિમાંથી läbાતી પાણી જેવું સ્રાવ	ઓવ્યુલેશન નજીક છે
ઉલટાં ટિટા ઝુકે છે, ટોળા ફૂલેલા હોય	પીન પોઈન્ટ હીટ

હિટના શરૂ થતાં 12–18 કલાકમાં બીજદાન કરવું શ્રેષ્ઠ છે।

5. શું ભવિષ્યમાં નકામા ખર્ચને બચાવવા રેગ્યુલર તપાસ કરવી જોઈએ?
હા. જો 2–3 વખત AI કર્યા પછી પણ ગર્ભધારણ ન થાય, તો ભેંસની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને:

હોર્મોનલ ઉપચાર

અથવા પ્રाकृतिक રીપિટ બીલ સાથે交મિલન

અથવા અન્ય પશુ પસંદગી

વિચારવી જોઈએ.

તજજ્ઞ સલાહ માટે
તમારા નજીકના વેટરનરી ઓફિસર અથવા કૃષિ યુનિવર્સિટી પશુસંદર્ભ વિભાગ (જેમ કે – નિમ્મસ, ગાંધીનગર અથવા અંદાજ મુજબ નાની યાર્ડ/બાયોપ્રોડક્ટ સેન્ટર) નો સંપર્ક કરો।

રાજપુત રામસિંગ બી · Answer

ભેંસ ગાભણ નથી થતી તેના માટે શું કરવું જોઈએ