ગાય ગાભણ નથી રેતી શુ કરવુ સર.

Question

Sathiyavarsha K · Answer

આ સમસ્યા ઘણા પશુપાલકોને થાય છે, અને એના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે.
ચાલો, એક-એક કરીને સમજીએ અને ઉકેલ પણ જાણીએ.

1. કારણ (Reasons why cow is not conceiving)
મુખ્ય કારણ	વિગત
પોષણની અછત	ગાયને સંતુલિત ખોરાક (Protein, Minerals, Vitamins) ન મળવાથી અંડોત્સર્જન (ovulation) ખોરવાય છે.
મિનરલ ડિફિશિયન્સી	ખાસ કરીને ફોસ્ફરસ, કોપર, ઝીંક, બોરોનની ઉણપથી ગાય ગર્ભ ધરતી નથી.
યૂટરાઇન ઈન્ફેક્શન (બાચડો પછીનો ઈન્ફેક્શન)	જો પ્રસવ પછી ગર્ભાશયમાં ઇન્ફેક્શન રહી જાય તો ગર્ભ ધારણ થતું નથી.
હીટ સમયની ખોટી ઓળખ	જો હીટ (estrus) સાચા સમયે ઓળખી insemination ન થાય તો ગર્ભ નથી ટકતું.
અતિ ગરમી અથવા તણાવ	ગરમી, તણાવ, ખોરાકમાં ફેરફારથી પણ પ્રજનન અસરગ્રસ્ત થાય છે.
2. તપાસ (Diagnosis)

વેટરનરી ડૉક્ટર પાસે રેક્ટલ તપાસ કરાવો.
ગર્ભાશય અને ડિંબાશય (ovary) નોર્મલ છે કે નહીં એ ખબર પડે છે.

યુટેરાઇન ઈન્ફેક્શન હોય તો તેની માટે એન્ટિબાયોટિક થેરાપી જરૂરી છે.

બ્લડ ટેસ્ટ / મિનરલ સ્ટેટસ ચેક કરાવી શકાય છે જો સમસ્યા લાંબી ચાલે.

3. ઉપાય (Treatment / Management)
(A) ખોરાક અને પોષણ સુધારો

રોજના ખોરાકમાં મિનરલ મિક્સચર આપો:
જેમ કે Agrimin Forte, Minfa, Godrej Pashu Aahar Mineral Mixture –
50–100 ગ્રામ પ્રતિદિન.

કેલ્શિયમ + ફોસ્ફરસ ટોનિક (જેમ કે Caluphos, Reprovet, Vetcare Reproforte)
– 50 ml સવારે અને સાંજે 5–7 દિવસ સુધી.

હરિયો ચારો, ભૂસો અને દાણો સંતુલિત આપો.

(B) હીટ મેનેજમેન્ટ

હીટના લક્ષણો ધ્યાનથી જોવો:
પુછડી હલાવવી, યોનિમાર્ગમાંથી સફેદ પાણી જેવું સ્ત્રાવ, દૂધ ઘટવું વગેરે.

હીટ આવ્યાના 12–18 કલાક પછી A/I કરાવવું યોગ્ય રહે છે.

જો હીટ દેખાતી નથી તો ડૉક્ટર હોર્મોનલ સારવાર (PGF₂α, GnRH વગેરે) આપી શકે છે.

(C) ઈન્ફેક્શન કંટ્રોલ

પ્રસવ પછી ગર્ભાશય સાફ રાખો.

"Uterine cleanser" અથવા "Lugol’s iodine" દ્રાવણથી ગર્ભાશય ધોવાનું વેટરનરી સલાહ મુજબ કરાવો.

(D) પ્રજનન ટોનિક / હોર્મોનલ સપોર્ટ (Vet ની સલાહથી)

Reprovet / Fertivet / Tonophosphan જેવી દવાઓ ઉપયોગી છે.

જો ગાય લાંબા સમયથી ખાલી હોય, તો "Hormonal synchronization" કાર્યક્રમ કરી શકાય છે (Vet કરાવે છે).

4. પ્રાયોગિક પગલાં

દર 21 દિવસ ગાયમાં હીટ આવે છે કે નહીં એનું રેકોર્ડ રાખો.

યોગ્ય વજન અને ખોરાક જાળવો.

ગર્ભ તપાસ A/I પછી 60 દિવસે કરાવો.

જો ગાય 3 વાર A/I પછી પણ ગર્ભિત ન થાય, તો વેટરનરી નિષ્ણાતની વિગતવાર તપાસ જરૂર કરાવો.