गाय पालन कसे करायचे

Question

गाय पालन कसे करायचे

Sathiyavarsha K · Answer

गाय पालन सुरू करण्याची पद्धत
1. जात निवडणे (Selection of Breed)

दूधासाठी चांगल्या जाती : जर्सी, होलस्टीन फ्रिजियन (HF), साहीवाल, गिर, राठी

स्थानिक वातावरणाला अनुरूप जात निवडणे खूप महत्वाचे आहे.

2. शेड (Cow Shed / Goshala)

हवेशीर आणि कोरड्या जागेत शेड बांधा.

प्रत्येक गायीला 40–50 चौ. फूट जागा द्या.

पाणी व खाण्यासाठी स्वतंत्र जागा ठेवा.

शेड मध्ये स्वच्छता खूप आवश्यक आहे → रोग टाळण्यासाठी.

3. खाद्य व्यवस्थापन (Feeding)

हिरवा चारा (मका, ज्वारी, नेपियर, बरसीम इ.)

सुकं खाद्य (भुसा, कडबा, पेंढा)

संतुलित पूरक आहार (कडधान्य, तेलबिया पेंड, मिनरल मिक्सचर, मीठ)

पाणी पुरेसे आणि स्वच्छ द्या (प्रत्येक गायीस 40–50 लिटर रोज).

4. आरोग्य काळजी (Health Care)

वेळोवेळी लसीकरण (Vaccination) – FMD, HS, BQ, Brucellosis

कृमी नाशक (Deworming) ३–४ महिन्यांनी

नियमित तपासणीसाठी जवळच्या पशुवैद्यकांचा संपर्क ठेवा.

5. प्रजनन व्यवस्थापन (Breeding)

गाय दुभती झाल्यानंतर साधारण 60–90 दिवसांनी पुन्हा कृत्रिम रेतन (AI) करून द्या.

गाभण अवस्थेत योग्य आहार द्या.

6. शेण व गोमूत्राचा वापर

शेणापासून गॅस (बायोगॅस) किंवा सेंद्रिय खत तयार करता येते.

त्यामुळे शेतीत खर्च कमी होतो.

7. नफा वाढवण्यासाठी

दुधाबरोबरच दही, ताक, पनीर, तूप तयार करून विक्री करा.

शेणखत विक्री / गोमूत्र विक्री / बायोगॅस यामुळेही उत्पन्न मिळते.

खर्च व नफा (२ गायींनी सुरुवात केल्यास अंदाजे)

शेड बांधकाम व साहित्य → ₹50,000 ते ₹1,00,000

दोन दुभत्या गायी → ₹1,00,000 ते ₹1,50,000 (जातीनुसार)

खाद्य व देखभाल (दरमहिना) → ₹6,000 – ₹8,000

दूध उत्पादन (प्रति गाय 8–12 लिटर/दिवस) → 2 गायींनी 16–24 लिटर/दिवस

विक्री दर (₹40–₹50 प्रति लिटर) → महिन्याला ₹20,000 ते ₹30,000 उत्पन्न

खर्च वजा केल्यावर दरमहा ₹8,000 – ₹12,000 नफा सहज मिळू शकतो.